Dolina Białego

Dolina Białego

Dolina Białego leży w Tatrach Zachodnich. Wcina się ona między Krokiew (1378m n.p.m.) oraz Sarnią Skałę (1377m n.p.m.) i podchodzi niemal pod samą grań Długiego Giewontu. Ma 2.5km długości i około 3m2 powierzchni. Wyżłobiona jest w skałach osadowych, głównie w wapieniach i dolomitach. Dolina Białego to typowa dolina rzeczna o V-kształtnym profilu.

Nigdy w przeszłości nie była zlodowacona i została wycięta w skale przez szybko płynące potoki. Erozja rzeczna wspomagana była przez ruchy wznoszące powodujące wcinanie się potoku Białego w podłoże. Proces ten nie zakończył się i trwa nadal.

Widoczne po wschodniej stronie potoku, na zboczu ramienia Krokwi, skałki to Koryciska. Interesującym zjawiskiem jest tu obecność kosodrzewiny, rosnącej tutaj poniżej swojej naturalnej wysokości. Powodem tego jest specyficzny klimat doliny, zbudowanej na kształt wąwozu, do którego dociera niewielka ilość ciepła. Zjawisko to zwane jest fenomenem Sarniej Skały.

Przyglądając się Białemu Potokowi zauważamy, iż na jego dnie znajdują się miejscami tak zwane kotły wirowe, powstałe dzięki specyficznym właściwościom potoku. Jedną z nich jest bardzo duży spadek, wynoszący około 200m na kilometr. Przy tak dużym spadku terenu woda nabiera szybkości i powstają silne wiry przydenne. Kotły wirowe powstały w miejscach, gdzie głazy leżące na dnie potoku wprawiane były w ruch i niczym żarna drążyły skałę.

Potok Biały ma ponad 4.5km długości, jeden stały dopływ (ciek wodny z Sywarowego Żlebu); jego faunę stanowią głównie wodne bezkręgowce oraz larwy. Ryby w Białym widywane są rzadko.

Nad potokiem często pojawiają się ptaki, przyciągane przez dużą ilość bezkręgowców w wodzie. Najczęstszym bywalcem doliny jest pluszcz – jedyny z wróblowatych potrafiący nurkować ptak.

Zwiedzając dolinę, naszą uwagę przykuwa otwór w skale przypominający jaskinię.

Jest to pozostałość po kopalni uranu, wydobywanego w dolinie w latach 1950-55. Jak wiadomo, był to okres w historii, kiedy ówczesny ZSRR nie wiedział jeszcze o bogatych złożach uranu we własnym kraju i poszukiwał tego pierwiastka w krajach ‘zaprzyjaźnionych’. Kiedy uznano, że wydobycie uranu w dolinie będzie opłacalne, wykuto w skałach ponad 270 metrów korytarzy, wykopano dwa otwory (dolny widziany podczas spaceru doliną, oraz górny na wysokości 1030m), a dolinę zamknięto dla ruchu turystycznego, a otaczające przełęcze zaopatrzono w patrole z psami. Wydobycie uranu zakończono prawdopodobnie w 1952 roku, choć niektóre relacje wspominają rok 1955. Wejście do kopalni jest zakratowane.

W dalszej części doliny, na zboczu Krokwi, wpada do doliny Sywarowy Żleb. Jest on wart zainteresowania z powodu roślinności porastającej sam żleb oraz okolice. Znaleźć możemy tutaj urdzika karpackiego, pierwiosnka łyszczaka, szarotkę alpejską oraz owadożernego tłustosza alpejskiego.

Wodospady na Białym Potoku są jednym z najpiękniejszych miejsc w dolinie. Malowniczy krajobraz powstał w wyniku działalności wody, która zerodowała miękkie skały, pozostawiając twarde dolomitowe progi. Tutaj najlepiej widać schodkowy profil podłużny koryta Białego Potoku.

Dolina Białego w górnej części łączy się z Drogą nad Reglami, którą można się udać w kierunku Czerwonej Przełęczy, a dalej na Sarnią Skałę lub do Doliny Strążyskiej, bądź też w kierunku polany Kalatówki.