?WISTAK

(Marmota marmota)

?wistak jest gryzoniem z rodziny wiewiórkowatych. Jego cia?o osi?ga d?ugo?? 60 cm, waga 2-5kg, futerko ma barw? szaro?ó?t? (na g?owie ciemniejsze), ogon jest prawie czarny. Poza Tatrami, zamieszkuje równie? Alpy. ?yje w koloniach. Zamieszkuje podziemne nory, d?ugo?ci nawet do 10m. W tzw. norze zimowej ?wistak zapada w zimowy sen, trwaj?cy siedem miesi?cy. W norze letniej, na prze?omie maja i czerwca, przychodz? na ?wiat m?ode.

?wistak jest zwierz?ciem bardzo p?ochliwym. Podczas ?erowania ca?ego stada (co odbywa si? zawsze za dnia, najcz??ciej w pi?kne, s?oneczne dni), zawsze jeden osobnik stoi na stra?y „w s?upka”. W razie zagro?enia, wydaje charakterystyczny ?wist, w wyniku czego stado natychmiastowo kryje si? w norach.

?wistaki nazywane s? „tatrza?skimi ?piochami” – ju? pod koniec XIX wieku zbadano, i? ?adne ze zwierz?t zapadaj?cych w sen zimowy nie ?pi tak g??boko, a temperatura ich cia?a nie obni?a si? tak dalece, jak u ?wistaków. Do u?o?enia si? w sen zimowy przygotowuje si? razem ca?a kolonia. Kiedy ?wistaki zaczynaj? instynktownie wyczuwa? nadchodz?c? zim?, znosz? do nory zimowej ususzon? wcze?niej traw? i wy?cielaj? legowisko. Wielko?? legowiska zale?y od liczebno?ci stada. Ca?a rodzinna kolonia ?wistaków zapada w sen zimowy w jednej komorze, dzi?ki czemu ?atwiej jej utrzyma? ciep?o oraz zwi?kszy? szanse prze?ycia.

Kilka tygodni przed zapadni?ciem w sen zimowy, ?er ?wistaka jest wyj?tkowo obfity. Zwi?ksza on wówczas nawet trzykrotnie mas? cia?a w porównaniu z okresem po przebudzeniu. Kiedy ?wistak zgromadzi odpowiedni? ilo?? t?uszczu, uk?ada si? do snu zimowego, czyli hibernacji. Czas ten przypada w Tatrach na prze?om wrze?nia i pa?dziernika.

Hibernacja jest ciekawym zjawiskiem fizjologicznym, polegaj?cym na oszcz?dzaniu energii w trudnych warunkach zimowych. W tym czasie energia nie jest uzyskiwana z cukrów i bia?ek pochodz?cych z po?ywienia, a wy??cznie z rozk?adu nagromadzonego wcze?niej t?uszczu.

Udaj?c si? w sen zimowy, ?wistaki zapychaj? wej?cie do nory mieszank? ziemi, kamyków i trawy, uk?adaj? si? jeden obok drugiego, zwijaj? w k??bek i wk?adaj? ?eb mi?dzy tylne ?apy. Temperatura ?pi?cego ?wistaka obni?a si? z 36ºC do zaledwie 8-10ºC, zu?ycie tlenu maleje oko?o trzydziestokrotnie, ilo?? oddechów zmniejsza si? z 16 do 2-3 na minut?, za? liczba uderze? serca z 220 do 30 na minut?.

Podczas snu zimowego ?wistak budzi si? regularnie co oko?o trzy tygodnie, na 12-30 godzin, aby wydali? mocz. W trakcie wszystkich zimowych przebudze? ?wistak zu?ywa oko?o 90% zapasów t?uszczu, dlatego te? przed?u?aj?ca si? zima, a co za tym idzie, du?a ilo?? przebudze? mo?e mie? dla ?wistaka fatalne skutki.

Wiosn?, gdy temperatura otoczenia wzrasta powy?ej zera, ?wistaki budz? si? ze snu. Stopniowo powraca im prawid?owy oddech i w?a?ciwy rytm bicia serca. Wyg?odnia?e po siedmiomiesi?cznym ?nie, poch?aniaj? pokarm z du?? ?apczywo?ci?. W ten sposób uzupe?niaj? energi? przed okresem reprodukcyjnym, który przypada na dwa najbli?sze tygodnie po przebudzeniu si?. Krycie odbywa si? wewn?trz nory zimowej i jest poprzedzone licznymi gonitwami i pozorowanymi walkami o samic?. Ci??a ?wistaka trwa 33-34 dni, rodzi si? 1-7 m?odych. Po oko?o 40 dniach m?ode ?wistaki zaczynaj? wychodzi? z nory. Dojrzewaj? p?ciowo po 4 latach. Przeci?tna d?ugo?? ?ycia ?wistaka to 15-18 lat.

W Tatrach Polskich ?wistaki mo?na cz?sto spotka? w Dolinie Pi?ciu Stawów oraz w Dolince za Mnichem. Ich charakterystyczny ?wist jest dobrze s?yszalny szczególnie rankiem, kiedy szlaki turystyczne nie s? jeszcze oblegane.